📌بازار نفت زیر سایه جنگ سهمیهها؛ بیتوجهی به بحرانهای سیاسی
بازار جهانی نفت در سال ۲۰۲۵ تصویری متفاوت از انتظارات رایج تحلیلگران به نمایش گذاشت. در حالی که بحرانهای ژئوپلیتیکی پیدرپی از جنگ اوکراین و غزه گرفته تا تنشهای دریای سرخ و نااطمینانیهای سیاسی در آمریکا، فضای روانی بازار را ملتهب کرده بود، قیمت نفت برخلاف پیشبینیها وارد مسیر جهشهای شدید نشد. بسیاری از تحلیلگران در […]
بازار جهانی نفت در سال ۲۰۲۵ تصویری متفاوت از انتظارات رایج تحلیلگران به نمایش گذاشت. در حالی که بحرانهای ژئوپلیتیکی پیدرپی از جنگ اوکراین و غزه گرفته تا تنشهای دریای سرخ و نااطمینانیهای سیاسی در آمریکا، فضای روانی بازار را ملتهب کرده بود، قیمت نفت برخلاف پیشبینیها وارد مسیر جهشهای شدید نشد. بسیاری از تحلیلگران در آغاز سال گذشته میلادی، نفت ۹۰ دلاری و حتی ارقام بالاتر را محتمل میدانستند، اما بازار واقعیت دیگری را رقم زد؛ واقعیتی که بیش از هر چیز از تحولات ساختاری در سمت عرضه و تقاضا حکایت داشت.
دبیرخانه اوپک بهعنوان نماینده سازمانی که در ۲۰۲۵ معادل ۴۸ درصد از عرضه جهانی نفت را عهدهدار بود، خود را متولی بههنگامترین اطلاعات تولید و عرضه میداند، اما در طرف تقاضا، آژانس بینالمللی انرژی گزارشگر مصرف بوده و آمار آن قابل دستکاری و تفسیر به رأی است، زیرا گزارشهای آژانس منبعث از اهداف کشورهای عمده مصرفکننده، اهداف زیستمحیطی و مقررات کنوانسیون آبوهوایی پاریس است. اوپک رشد تقاضای جهانی نفت در ۲۰۲۵ را ۱.۴ میلیون بشکه در روز برآورد کرد، در حالی که آژانس بینالمللی انرژی این رقم را ۷۰۰ هزار بشکه در روز اعلام کرد.
از همین رو این گزارشها و بازتابشان بر بهای جهانی نفت و ارزش سهام شرکتهای نفتی در ۲۰۲۵ نسبت به سالهای قبل شدت گرفت و برخی خبرگزاریها مبنای تیترهای خود را گزارشهای آژانس قرار دادند که اثر منفی بر بازار گذاشت.
نقش اوپکپلاس را در تغییر و تحولات بازار نفت در سال ۲۰۲۵ چگونه ارزیابی میکنید؟
اوپکپلاس در نوامبر ۲۰۱۶، کموبیش رسمیت پیدا کرد. پیوستن روسیه به جمع کشورهای عضو اوپکپلاس که در تلاش برای ثبات بازار جهانی نفت بودند، کمک مؤثری کرد، البته بعد از همهگیری کرونا در ۲۰۲۰ که بازار جهانی نفت ۱۰ میلیون بشکه در روز از تقاضا را از دست داد، جمع بزرگی از تولیدکنندگان نفت را به هم نزدیک و همداستان کرد.
در ۲۰۲۵، اعضای اوپک و متحدان نمایش کمنظیری از همبستگی برای ایجاد ثبات در بازار جهانی نفت را به نمایش گذاشتند. در ۲۰۲۳، اوپک پلاس جمعاً ۴.۶ میلیون بشکه در روز را از بازار خارج کرد تا ثبات را به بازار نفت بازگرداند. چنین همبستگیای در میان سازمانهای بینالمللی کمنظیر است.
در ادامه مسیر، چه خواهد شد؟
فکر میکنم که در کوتاه و میانمدت اوپک و متحدانش، کماکان به مسیر خود ادامه خواهند داد، اما برای آینده دورتر، باید شرایط بینالمللی، منطقهای و تغییرات ساختاری در اقتصاد جهان را زیر نظر داشت. هماکنون نفت روسیه، ایران و ونزوئلا، تحت تحریم قرار دارند، بنابراین نزدیک به ۲۰ درصد از نفت اوپک و متحدانش تحریم است. از سوی دیگر، از میان اعضای اوپکپلاس فقط امارات متحده عربی و عربستان، ظرفیت مازاد دارند.
در طرف تقاضا، چین و هند بهعنوان مهمترین خریداران نفت جهان بهشدت به ظرفیت پالایشی خود افزودهاند. فرآوردههای نفتی حالا خود به رقبای عمده نفت خام تبدیل شدهاند. چین در دسامبر ۲۰۲۵ معادل ۱.۲۴۷ میلیارد بشکه ذخیرهسازی نفتی کرده و خودش یک بازیگر مهم در بازار جهانی نفت شده است. اوپک هم شرایط را درک میکند، اما قابلیت و دامنه همکاری اعضا در انتهای دهه جاری قابل تأمل است، زیرا تقاضای نفت اروپا، رشد اندکی دارد.
اقتصاد اروپا، از سال ۲۰۱۵ به بعد، رشد منفی در مصرف نفت داشته است. کشورهای اتحادیه اروپا درمجموع ۱۱.۵ میلیون بشکه در روز نفت مصرف میکنند. مالیات بر مصرف فرآوردههای نفتی یکی از منابع مهم درآمدی در اروپاست. سود حاصل از مالیات بر فرآوردههای نفتی در اروپا، بیش از درآمد کشورهای عضو اوپک است، بنابراین درمجموع کاهش واردات نفت، بر درآمدهای دولتی اتحادیه اروپا تأثیرات منفی دارد.
جمعبندی شما از ریسکهای آینده چیست؟
در سالهای اخیر بحرانهای مهمی در دنیا رخ دادند که هریک تأثیرات مهمی بر بازار جهانی نفت و تحولات منطقهای و جهانی بر جای گذارد. به دنبال هر بحران، قیمتها اندکی افزایش یافتند و بعد از مدت کوتاهی کاهشی هم شدند. این پرسش برای دستاندرکاران بازار مطرح است که چرا و چگونه این حجم از بحران، قیمتهای جهانی نفت را با شوکهای شدید و افزایش بیوقفه مواجه نمیکند. من فکر میکنم که در حقیقت، بحرانهای ژئوپلیتیکی، تأثیرات خود را بر جای گذاردند. به نظر من، قیمت نفت برای برنت، امروز باید هر بشکه ۴۰ دلار میبود و اکنون بیش از ۱۰ دلار از قیمت امروز نفت، تحت تأثیر بحرانهای ژئوپلیتیکی است.
با این حال عرضه نفت بیش از تقاضاست. حجم بالایی از نفت در ذخایر خشکی و آبی، در انتظار خریدار هستند. کانونهای رشد تقاضای جهانی نفت، در شرایط خوبی نیستند. اروپا، با رشد مصرف منفی روبهروست و چین و هند و کشورهای جنوب شرقی آسیا هم کمتر از انتظار نفت مصرف کردند.
ریسکهای بازار نفت در سال ۲۰۲۶ بهطور عمده از درون اوپکپلاس و در جنگ سهمیهها خواهد بود. چنانچه در اوکراین صلح برقرار شود، روسیه بهسرعت شروع به بازطراحی جایگاه خود در بازار خواهد کرد. روسیه در شرایط عادی و بدون تحریم، میتواند تا یکمیلیون بشکه بیشتر نفت در روز تولید کند. امارات متحده عربی هم ظرفیت بیشتری از تولید خود دارد و قادر است تا ۱.۳ میلیون بشکه در روز اضافه تولید نفت داشته باشد.
عراق هم در فهرست انتظار است و با سرمایهگذاریهای گسترده بینالمللی که تقریباً بیشتر شرکتهای عمده نفتی جهان در آن نقش دارند، در سالهای آینده، سهمخواهی خواهد کرد. لیبی، نیجریه و تعدادی از کشورهای آسیای میانه هم در حال سرمایهگذاری و ظرفیتسازی برای افزایش تولید نفت هستند، البته در این میان، شیل آمریکا هنوز شرایط مبهمی دارد. برخی احتمالات حکایت از آن دارد که در سطح قیمت زیر ۵۵ تا ۶۰ دلار در هر بشکه، شیل قدرت رقابت نخواهد داشت و بازار را واگذار خواهد کرد. در هر حال موقعیت شیل مهم و تعیینکننده است.
در صورت وقوع نبرد بر سر سهمیه، میان اعضای اوپکپلاس، قیمتها کاهش چشمگیری خواهد داشت، اما بدون جنگ سهمیهها هم احتمالاً تا نوامبر و دسامبر ۲۰۲۶ و پایان انتخابات میاندورهای آمریکا، قیمتها در سطح ۵۰ تا۶۰ دلار باقی خواهد ماند. برای قیمتهای باثباتتر باید تا ۲۰۲۷ صبر کرد.
حوری قاسمی
